Tropikal bölgeler, soğuk kuzeye kıyasla bitki ve hayvan türleri açısından neden daha zengin? Biyoloji bu temel soruya hâlâ yanıt arıyor. Çevrebilimci Stephen Hubbell'ın yanıtı kısa bir denklem. Hubbell'ın tezi pek çok meslektaşını kızdırsa da, araştırmacının işin kolayına kaçmadığı kesin. Zira o, tekrar tekrar ormanlardaki milyonlarca ağacı sayıyor. Tam 30 yıldır...

Panama kanalının ortasında, Baro Colorado adasının bir tepeciğinde 24/22 numaralı parsel bulunuyor; 20'ye 20 metre. Çevresine bant çekilmiş. Ziraat öğrencisi Mario Bailon, 076 numaralı palmiyenin gövde kalınlığını ölçüyor. Ekip arkadaşına "142 milimetre" diye sesleniyor, o da elindeki dosyaya kaydediyor.

Önceki verilere bakınca anlaşılıyor ki, palmiye beş yıldan bu yana hiç genişlememiş, sadece boya vermiş. Zaten bu bitkilerin özelliği bu. Birkaç metre ileride 078 numaralı ağaç var. Önceki sayımda gövdesi 13 milimetreymiş. Şimdi diz hizasından gövdesi kırık. Dosyaya düşülen not: Sıfır.

Biraz ötedeyse, boya vermiş bir fidan. İnce uzun yapraklarının kenarları siyah. Bir Trichilia tuberculata; ormanda en sık rastlanan türler arasında üçüncü sırada yer alıyor. Şansı yaver giderse uzayıp diğer ağaçlar gibi ormanın çatısına dek ulaşacak. Mario gövdesine küçük bir metal plaka bağlıyor. Ağacın numarası 332. Konumu kesin olarak tespit edilip haritaya kaydediliyor.

Mario ve çalışma arkadaşı gibi, nemli ve sıcak yağmur ormanını arşınlayan ekiplerin sayısı bir elin parmakları kadar. Toplam 50 hektarlık (ha) arazideki 210.000 ağaç ve çalıyı inceleyip belgeliyorlar. Sadece 20'ye 20 metrelik bir parseli bitirmeleri iki gün sürüyor; tüm alanda işlerini tamamlamaları ise dokuz ay: Toplam 1.250 parsel. Üstelik bu arazi, 19 ülkedeki 38 araştırma bölgesinden sadece biri. Ormanların dinamiğini, yeşil cümbüşteki değişimi kavramaya hizmet eden ve benzeri olmayan küresel bir gözlem ağı. Parsellerde yaşayan üç buçuk milyon ağaç 7.500 türü temsil ediyor; yeryüzündeki ağaç florasının yaklaşık 10'da biri. Araştırmacılar bu ağaçları mercek altına alıyor, her beş yılda bir sayıyor, ölçüyor ve kayda geçiriyorlar. Sisyphos yağmur ormanında!

Bu şimdiye dek gerçekleştirilmiş en büyük ağaç nüfusu sayımı. Kapsamlı ve de maliyetli. Dünyanın dört bir yanından 40'tan fazla enstitü ve araştırma kurumu projeye dâhil. Ülkeleri adına sorumluluk üstlenip parselleri denetliyor, gözleri gibi bakıyorlar. Tabii gerekli kaynağı da temin ediyorlar. Böylesi bir arsanın tahsisinin ve ilk sayımının maliyeti 70.000 ile 350.000 avro arasında değişiyor.

Yazı: Klaus Bachmann Fotoğraflar: Christian Ziegler