BTC dünyanın en uzun boru hatlarından biri. Hazar denizi kıyısındaki petrol yataklarını Kafkasya üzerinden Türkiye'nin Akdeniz sahiline bağlayan hat, deprem kuşağından ve ihtilaflı bölgelerden geçiyor. Batı için hammadde uğruna yürütülen yarışta önemli bir koz. Peki güzergâh üzerinde yaşayan insanlar için ne ifade ediyor? GEO ekibi petrolün izini sürdü.

Pek çok bölgede boru hattını görmek mümkün değil. Yine de yeraltından izlediği rotaya dair bazı ipuçlarına rastlanıyor. Bunun için ıssız arazideki işaretlerin dilini öğrenmek gerekiyor önce: Toprak altından geçen borunun üzerinde asla ağaç yetişmiyor örneğin. Asla pullukla kazılmıyor. Beri yandan boru hattı çoğunlukla, kadife gibi pürüzsüz ve yaklaşık 30 metre genişliğinde taze çayır şeridiyle örtülü oluyor. Yeryüzünün en büyük jeostratejik projelerinden birinin üzerini, tamamlanmasından neredeyse dört buçuk yıl sonra otlar bürüdü.

Petrolün izlediği güzergâhı tanımak için boru hattı boyunca seyahat etmek istiyorum. Aktığı istikamette, Azerbaycan'dan kalkıp Gürcistan üzerinden Türkiye'ye dek. Otobüslerle, arazi araçlarıyla, traktörlerle veya yayan. Sondaj kulelerini, soluk bozkırları, ağaçsız yaylaları ve sisle örtülü geçitleri aşarak. Yol yasak bölgelerden ve doğa koruma alanlarından geçiyor. Petrol kimi zaman 10 metre derinden kesintisiz akıyor, saniyede iki metre yol kat ediyor. Tam kapasiteyle çalıştığında günde 96 milyon dolar değerinde petrol pompalanıyor.

Boru hattının adı "BTC". Bakû, Tiflis ve Ceyhan kentlerinin başharflerinden oluşuyor. Hazar denizi kıyısında konumlanan, Azerbaycan'ın başkenti Bakû yakınlarından çıkan hat Gürcistan'ın başkenti Tiflis üzerinden geçiyor ve Türkiye'nin Akdeniz sahilindeki Ceyhan'da son buluyor. Böylece üç ülkeyi aşıp iki denizi birleştiriyor. Her biri 12 metrelik yaklaşık 150.000 çelik segmanın bir araya gelmesiyle toplam uzunluğu 1.768 kilometreyi buluyor. BTC, Rusya'daki "Drujba"nın ardından dünyanın en uzun ikinci hattı.

Ama onu bu denli müstesna kılan, boyundan çok konumu. Kafkas yaylalarından geçen petrol rotası, Batının enerji politikasında bir dönüm noktasını ifade ediyor: Basra körfezinden uzaklaşıp Hazar'a yönelmek; üstelik Rusya'yı da aradan çıkararak.

Dünyadaki petrol miktarı azalıyor ve giderek pahalanıyor. Fiyatı 2002 ile 2008 arasında altı misli arttı. Yaşanan küresel ekonomik krizin ardından bir ara düştüyse de 2009'da yavaş yavaş yeniden yükselmeye başladı.

Kafkas rezervlerine ilgi büyük. Hazar bölgesine sadece Amerikalı, Batı Avrupalı ya da Rus yatırımcılar değil, Türkler ve Çinliler de akın ediyor.

BTC'nin ardından deyim yerindeyse kâğıtlar yeniden dağıtıldı. Orta Asya'daki petrol ve doğalgaz rezervleri uğruna oynanan pokerde Avrupa ile ABD'nin eli hayli güçlü. Bölgede nüfuz ve ticaret uğruna verilen mücadele "new great game" olarak adlandırılıyor.

Yazı: Walter Saller, Fotoğraflar: Pascal Maitre