Kenarları keskinleştirilmiş taşları ve ucu sivriltilmiş sopaları alet olarak kullanmaya başladığı taş devri günlerinden bu yana, insanoğlu kendine biçtiği "yeryüzünü biçimlendiren canlı" rolünden pek hoşnuttur. Homo creativus inceler, araştırır, tasarlar. Asgari vasıtalarla kültür yaratır: Düşünceler, harfler, renkler ve seslerle. Yaratıcı gücü yaşam ilkesi haline getirmek için Picasso ya da Einstein olmaya da gerek yoktur. Merak, hayret etme yeteneği ve bilinen yollardan ayrılma cesareti yeter.

Floransa, 14. yüzyılın sonu. Kentin varlıklı sınıfları, ticaret ve zanaat yoluyla muazzam servetler biriktirmiştir. Ve şimdi de tüm bu bankerler, ruhban sınıfı ve tüccar birliklerinin mensupları, Floransa'yı dünyanın en güzel şehri haline getirmeye karar vermiştir. Devrin en parlak sanatçılarını kentlerine çağırır, himayelerine alır; bu işe parayla, ama aynı zamanda derin bir özel ilgiyle girişirler.
Yün dokumacıları loncası "Arte di Calimala", katedralin vaftizhanesinin kuzey kapısını yaptırmayı üstlenir. Bir komisyon oluşturulur ve öncelikle Avrupa'nın önde gelen filozof, yazar ve ilahiyatçılarına kapıdaki 28 bölmenin İncil'den hangi sahneleri içermesi gerektiği sorulur. Ardından komisyon yedi aday arasından Filippo Brunelleschi ve Lorenzo Ghiberti'yi finalist olarak seçer. Her iki sanatçıya da bronz bir deneme rölyefi (İshak'ın kurban edilişi) yapmaları için bir yıl boyunca cömertçe para ödenir. Sonunda 34 kişilik jüri 24 yaşındaki Ghiberti'yi galip ilan eder. Ghiberti sonraki 49 yılı eserini tamamlamakla geçirecek, kuzey kapısından sonra doğu tarafını da yapacaktır. O kapı ki, Michelangelo'nun gözünde cennetin kapısı olmaya değerdir. Ghiberti, özellikle rakibi Brunelleschi'nin bulduğu perspektif konstrüksiyonu ilkelerini kullanarak rölyef sanatına yeni ölçütler getirir. Brunelleschi, 1410'da yaptığı S. Giovanni ve Della Signoria meydanlarının resimleriyle, matematiksel perspektif çizimi ve yasalarını keşfeden kişi kabul edilir. Aynı zaman aralığında Floransa katedralinin muhteşem kubbesini yapmış ve başka dini yapılar tasarlamıştır: San Lorenzo, Pazzi Şapeli, Santo Spirito...
Chicago Üniversitesi emeritus (emekli) profesörlerinden Macar asıllı psikolog Mihaly Csikszentmihalyi, deha ürünü sanat eserlerinin oluşması için gerekli koşulları özetlerken Floransa örneğini veriyor ve yaratıcılığa ilişkin yaygın anlayışı merkezi bir noktada sorguluyor. Ona göre yaratıcılık tek başına bireysel yeteneğin değil, üç bileşenin iç içe geçtiği bir sistemin ürünü.

Yazı: Hanne Tügel