Tahminler, elektronik beyinlerin yıllar evvel insan gibi düşünebileceğini öngörüyordu. Hâlbuki yapay zekânın yaratımı sanılandan karmaşık bir süreci içeriyor. Başarıyla uygulanan programlara karşın hayalle gerçek arasında hâlâ uçurumlar mevcut.

Küçük kardeşleri çaydanlığı kaldırmayı denerken, Romeo ve Juliet bir köşede süklüm püklüm duruyor. Ufaklık acele etmiyor. Kamera-gözüyle kabın yerini saptadıktan sonra vızıldayarak kolunu uzatıyor, yapışkan bantla kaplı metal parmaklarını açıyor. Hedefi şaşırmadan itinayla kavrıyor ve testi geçiyor. Romeo ve Juliet alkışlamaktan âciz. California'daki Stanford Üniversitesinin Yapay Zekâ Laboratuarına deney amaçlı getirilmiş, uzaktan kumandayla idare edilen iki alık sanayi robotundan bahsediyoruz. Çaydanlığı taşıyansa kardeşleri: Bir hizmetçi-robot prototipi. Vida, sicim, çubuk ve tekerleklerin üstüne monte edilmiş elektronik parçalardan oluşan bir yığından ibaret gibi görünse de daha önce hiç karşılaşmadığı bir eşyayı tutabilecek kadar zeki.
STAIR (Stanford AI Robot) projesini yürüten Çin asıllı Britanyalı bilişim profesörü Andrew Ng, "Esas zorluk eşyaların biçimini tanıyabilmekte. Bir cismin görüntüsünü algılarız ama gördüğümüz şeyin ne olduğunu bilmek apayrı bir mesele" diyor.
İnsanların normalde böyle bir sorunu yok. Yaşamımız süresince sürekli yeni deneyimler ediniyoruz. Bir çaydanlığın nasıl gözüktüğünü, sapının nerede bulunduğunu, ne işe yaradığını ve bir makastan ya da şişe açacağından ne tür farkları olduğunu biliyoruz. Ya bir makine? Bütün bu bilgiyi nereden alır, bu bilgi ona nasıl öğretilir?
Stanfordlu araştırmacılar robotlarının bunları bir çocuk gibi öğrenmesine karar vermiş. Robotlara kalem, bardak, kitap gibi gündelik hayatta kullanılan bazı cisimleri göstermişler. Eğitimin ardından STAIR'in önüne tanımlanmamış objeler koymuşlar. STAIR de şarap bardağı, termos, cep telefonu gibi nesneleri yüzde 89'luk isabet oranıyla kavramayı ve tanımlamayı başarmış. Adrew Ng, "Evinizdeki eşyaların yüzde 11'ini kırıp döken bir hizmetçiyi kovmanız muhtemeldir" diyor ve ekliyor: "Yine de bu, bir robotun cisimleri teşhis ederek tutabildiğini ortaya koyması açısından önemli."
Yıllardır verilen sözlerin ve beklentilerin gerisinde kalan bir araştırma alanında ilerleme işte böyle bebek adımlarıyla sağlanıyor.
Elektronik beyinler en iyi matematikçiden bile daha çabuk toplama yapıp hızla artan hesap kabiliyetleri sayesinde satrancın büyük ustalarını mat ediyorlarsa da "2001: Uzay Yolu Macerası" filmindeki düşünen, hisseden, neredeyse bir insan gibi davranan bilgisayar HAL benzeri makineler de henüz ortada gözükmüyor. Verilen bir partinin ardından evin içinde dolaşıp boş şişeleri toplayacak, kirli kap kacağı bulaşık makinesine dizecek, kısacası STAIR'in bir gün yapması umulan ödevleri yerine getirecek makineler de piyasada yok.

Yazı: Karsten Lemm